Midilli’de Sourlanga Tabakhanesi: Gera Körfezi’nin Endüstriyel Mirası

Giriş

Midilli Adası, yalnızca doğal güzellikleri ve turistik cazibesiyle değil, aynı zamanda güçlü bir endüstriyel geçmişe sahip olmasıyla da dikkat çeker. Adanın Gera Körfezi kıyısında yer alan Perama bölgesinde kurulan Sourlanga Tabakhanesi, bu geçmişin en önemli temsilcilerinden biridir.

Bu yazıda, Sourlanga Tabakhanesi’nin kuruluşundan kapanışına kadar uzanan süreci; üretim teknolojilerini, ekonomik etkilerini, iş gücü yapısını ve günümüze kalan mirasını ele alıyoruz.

Tarihsel Gelişim ve Kuruluş Süreci

Sourlanga ailesinin ticari faaliyetleri, bölgeye yerleşen ilk kuşaklarla başlar. Zamanla ticaretin yerini sanayi üretimi almış ve bu süreç 1903 yılında Perama’da ilk tabakhanenin kurulmasıyla yeni bir boyut kazanmıştır.

1925 yılında şirket anonim yapıya geçerek büyümesini hızlandırmış, aynı yıl içinde palamut ve çam kabuğundan tabaklama ekstraktı üreten tesis kurulmuştur. Bu gelişme, fabrikanın yalnızca üretici değil aynı zamanda tedarikçi bir endüstriyel yapı haline geldiğini göstermektedir.

1938–1958 yılları arasında yapılan yeni bina yatırımlarıyla tesis genişlemiş ve bölgenin en önemli sanayi komplekslerinden biri haline gelmiştir.

Endüstriyel Ölçek ve Üretim Gücü

Sourlanga Tabakhanesi, yaklaşık 30 bina ve 32.000 m² alana yayılan büyük bir endüstriyel komplekstir. Üretim süreçlerinde buhar kazanları ve mekanik makineler kullanılmıştır.

Bu noktada özellikle Babcock & Wilcox marka buhar kazanları, tesisin teknolojik altyapısında kritik rol oynamıştır.

Üretim süreci genel olarak şu aşamalardan oluşmaktadır:

• Ham deri hazırlama (ön işlemler)
• Tabaklama (bitkisel ve kimyasal)
• Kurutma ve işleme
• Son işlem ve kalite kontrol

Özellikle bitkisel tabaklama yöntemi (palamut kullanımı), fabrikanın erken dönem üretim karakterini belirleyen en önemli unsurdur.

İş Gücü ve Çalışma Hayatı

Fabrika, başlangıçta birkaç işçi ile faaliyet göstermesine rağmen zamanla yüzlerce kişiye istihdam sağlayan büyük bir işletmeye dönüşmüştür.

Kaynaklara göre:

• İlk dönem: 5–6 işçi
• En yoğun dönem: 250–550 arası çalışan (tahmini)
• Bazı kaynaklarda: 1000+ çalışan iddiası (net değil)

Çalışma sistemi büyük ölçüde “paternalist” bir yapıya sahiptir. Bu modelde işveren, yalnızca üretimi değil, işçilerin sosyal hayatını da etkileyen bir rol üstlenmiştir.

Ayrıca fabrikanın kendi teknesiyle işçileri taşıması, üretimin denizle doğrudan bağlantılı olduğunu göstermektedir.

Ekonomik Etki ve Ticaret Ağı

Sourlanga Tabakhanesi, sadece yerel değil uluslararası ticaret ağına sahip bir işletmeydi.

Öne çıkan ticari bağlantılar:

• Ham deri: Romanya ve Rusya
• Tabaklama hammaddesi (palamut): Türkiye
• İhracat: Avrupa pazarları (detaylı veri arşivde)

Bu yapı, fabrikanın Ege ve Balkanlar arasında önemli bir sanayi köprüsü olduğunu göstermektedir.

Çevresel Etkiler ve Kapanış Süreci

Tabakhaneler doğası gereği yüksek kimyasal kullanımına sahiptir. Sourlanga tesisinde de zamanla çevresel etkiler ciddi bir sorun haline gelmiştir.

Özellikle:

• Atık su kirliliği
• Gera Körfezi’ne verilen zarar
• Toplumsal çevre tepkileri

Bu faktörler, 1970’lerden itibaren fabrikanın gerilemesine neden olmuş ve 1990 yılında tamamen kapanmasıyla sonuçlanmıştır.

Günümüzde Sourlanga: Terk Edilmiş Bir Endüstri Mirası

Kapanış sonrası fabrika terk edilmiş ve zamanla yıpranmıştır. Ancak en önemli gelişme, tesisin arşivinin kurtarılmasıdır.

1870–1990 yılları arasını kapsayan:

• Üretim kayıtları
• İşçi bordroları
• İhracat listeleri
• Sendika belgeleri

gibi yüzlerce doküman günümüze ulaşmıştır.

Bu arşiv, bölgenin sanayi tarihini anlamak açısından büyük önem taşımaktadır.

Güncel Durum: Asbest ve Risk Tartışmaları

Son yıllarda fabrikanın yeniden gündeme gelmesinin en önemli nedeni çevresel risklerdir.

Özellikle:

• Asbestli yapı elemanları
• Sağlık riski tartışmaları
• 2026 yılında savcılığa yapılan başvuru

Bu gelişmeler, alanın yalnızca tarihi değil aynı zamanda çevresel bir problem olarak da ele alınması gerektiğini göstermektedir.

Sonuç

Sourlanga Tabakhanesi, Midilli’nin sanayi geçmişini temsil eden en önemli yapılardan biridir. Bu tesis:

• Endüstriyel gelişimi
• İşçi kültürünü
• Bölgesel ticareti
• Çevresel dönüşümü

aynı anda anlatan güçlü bir örnektir.

Bugün ise hem korunması gereken bir miras hem de çözülmesi gereken bir çevre sorunu olarak karşımızda durmaktadır.